Un país chamado Trasalba

Hai poucos días o Ateneo Ferrolán estivo na xornada organizada pola súa federación, na Casa de Otero Pedrayo en Trasalba (Amoeiro – Ourense). Alí, o conxunto dos Ateneos de Galicia foron recibidos pola fundación, que é depositaria do seu legado e da propia casa grande de labranza que, durante moito tempo, foi parte do exilio interior ao que Don Ramón foi sometido, pola ditadura que acabou coa democracia española.

Hai que agradecer a presenza do presidente do Padroado Eduardo López, así como do alcalde de Amoeiro José Luís González e da banda de música deste concello. Unha xornada que, a maiores, contou coa participación da secretaria da fundación, Patricia Arias, que xa estivera nas xornadas do Ateneo Ferrolán, onde tratárase da especial relación de amizade de Otero e Castelao.

Así, tras estes eventos xa enunciados, xunto coa que se fixo no marco da feira do libro de Ferrol en abril, tras o verán a entidade ferrolá será escenario dunha nova xornada, que contará coa presenza de distintas autoridades e da propia fundación dun Don Ramón, co que necesitamos romper os estereotipos herdados de quen quixo que nunca a democracia, a cultura e un país chamado Galicia tiveran espazo nas nosas vidas.

https://www.fundacion-oteropedrayo.es/es

Torregrosa

Hai momentos na vida que a luz do día desaparece. Pero, o problema non é se iso é tal ou só unha ilusión visual. O problema radica cando iso reflicte un fondo sentimento persoal. Publicamente, recoñezo que a túa marcha definitiva, querido José, prodúceme un enorme golpe no corazón. Que racha a miña alma pola metade, deixándome unha enorme orfandade.

As palabras non son quen de traducir as bágoas que afogan a miña respiración. Nada pode confortarme, nin saber que o tempo é inexorable e que sempre nos gaña a derradeira partida.

Contigo aprendín da xenerosidade que hai nas miradas limpas, que o mundo constrúese con palabras verdadeiras que dan os poemas que expresan a paixón pola vida. Aprendín que sempre hai unha oportunidade para ser mellores, que é posible sumar en vez de restar. Que o importante non é o “eu”, senón o “nós” e que detrás nosa virán outros a coller o testemuño.

A cidade do mar queda co teu legado de humanidade. Eu só pido ser coherente coas túas ensinanzas. Teño unha enorme envexa de aqueles que din que hai vida máis alá. Cando chegue a miña escuridade final, buscarei – se é posible – esa luz eterna e a senda dos poetas que me leve de novo a José Torregrosa, querido amigo.

Sartorius

A democracia aínda ten referentes. Nicolás Sartorius por nacemento puido ter outra vida. Unha sen sobresaltos, a carón de aqueles que teñen empresas, títulos nobiliarios e ocupan as portadas das revistas do corazón, lembren a aquela sobriña que non casou na Casa Real. El elixiu dende moi mozo a aposta democrática, o compromiso social e pasou polas cárceres da ditadura.

A pesar da renuncia de moitos que, nos últimos anos, non quixeron facer fronte a aqueles que queren impoñer unha saída reaccionaria pretendendo disciplinar ás mulleres, as clases traballadoras e media, para que a política só sexa cousa dos de sempre, de aqueles cuxos apelidos e empresas repítense na historia de España, desde hai cen o máis anos, Sartorius segue a pensar en como avanzar en dereitos e máis democracia.

Na editorial Anagrama ten publicado un ensaio baixo o título “La democracia expansiva” e que ten como subtítulo, algo que escandalizará nestes tempos tras tantas renuncias: “ou como ir superando o capitalismo”. Porque esa é a dicotomía: democracia ou capitalismo. Así, quen foi considerado como o “aristócrata vermello” segue a exercer, con pleno dereito, o papel de intelectual de esquerdas. Intelectual da democracia.

Homero

Desde a noite dos tempos hai unha polémica nunca pechada. A pretensión do filósofo Platón de expulsar do corazón do pobo aos poetas e, en primeiro lugar, a Homero. Para el, este último en vez exaltar a súa concepción da virtude, glorifica os vicios e amosa aos deuses baixo as paixóns máis mundanas.

Non é que haxa unha condena total á poesía, pero si a aquela que, por así dicilo, non exaltaba as “virtudes patrióticas” nos militares e na cidadanía. Ao mesmo tempo, que desbotaba toda aquela que non daba unha imaxe da grandiosidade e exemplo das divindades. Mais, os problemas viñan de que mentres a filosofía necesitaba do debate, do estudio e da reflexión, a poesía apelaba ás emocións e como a transmisión era oral, esta última acompañada da música e das outras artes interpretativas, levaba as de gañar.

Non hai que esquecer que para as xentes da Grecia clásica os textos de Homero, tanto a “Ilíada” como a “Odisea”, eran considerados sagrados (recomendo as súas versións galegas), tanto como hoxe poden ser a Torá para os xudeus, a Biblia para os cristiáns e o Corán para os musulmáns. Si, nos versos de Homero buscaban as respostas e os deuses eran tan humanos que parecían unha creación destes últimos.

A torre dos cabalos

Supoño que esta entrega podería ser etiquetada como a dun conto máis. Pero, o certo que todo comeza nos “Diarios de Arte” de Castelao e, naquela visita cultural, que como bolseiro fixo por unha boa parte de Europa. En Berlín foi quen de achegarse ao “Konprinzenpalais” en 1921. Esta antiga residencia gobernamental prusiana, de 1919 a 1937, foi sede da colección de arte moderna alemá.

Neste museo acabou anotando, no seu caderno, que: “Frank Marc xa é outro cantar. Este artista, morto na guerra, era o máis alto representante da fracción alemá do sur e o máis importante artista do Expresionismo. O seu cadro representando catro cabalos e un cachiño do arco da vella, é a mellor obra nova que levo fitado: todo parece de vidro transparente tinxido de azul e alumeado por atrás”.

Así “A torre dos cabalos azuis” e a autosuxestión, acabaron por provocarme un estraño soño. Alí estaba eu. Vendo o mar do fin do mundo. Alén del, nada había. A carón, a entrada a unha torre de catro casas coas xanelas pechadas. Sabía que se decidía quedar só tiña que abrir as fiestras. Iso si, tiña que vivir segundo o clima de cada piso. Todos variantes dunha mesma estación, todas cubertas cun branco manto perpetuo de neve.