Somos galegos

En dous momentos, por separado, tiven a mesma conversa con Miguel Toval de Edicións Embora e Quique Alvarellos de Alvarellos Editora. Con eles o meu aserto ía sobre a nula relación entre o mundo do libro portugués e o galego, das dificultades para atopar os libros editados ao sur do Miño nas librarías galegas e da nula presencia das autoras e autores galegos en Portugal. Sendo isto algo extraordinario, podemos atopar algunha cousa de Rosalía.

A nosa historia, o devir da nosa cultura e da nosa lingua só pode ser explicada en íntima relación co desenvolvemento que deu lugar ao nacemento separado de Portugal. O certo é que, a relación coa lingua portuguesa, ao galego vaille moi ben. Os tempos son chegados, e non hai nada como a verdade e saber do erro de non asumir, na Transición democrática, a “valentía” da normativa de Carvalho Calero.

Agora, que os partidos con representación no Parlamento de Galicia – esperemos que tamén o BNG se sume – están a debater un novo acordo a prol da lingua galega, deberan co seu apoio e da propia Xunta de Galicia apostar por unha relación fluída, hoxe inexistente, entre o mercado do libro galego e portugués. Dicía Castelao que somos galegos por mor do idioma.

A casa de Don Ricardo

Da casa de Ricardo Carvalho Calero queda realmente pouca cousa. Foi hai quince anos, no mandato do alcalde Vicente Irisarri, cando esa parcela xunto coas outras dúas lindeiras pasaron o patrimonio municipal, co obxectivo de ter uso cultural e veciñal. Tras o socialista pasaron pola alcaldía: José Manuel Rey Varela, Jorge Suárez, Ángel Mato e agora temos outro goberno da dereita.

A actual maioría absoluta do PP decretou unha intervención de urxencia, pero que non vai a resolver nada, excepto que os cascallos que quedan poidan ir parar á rúa San Francisco ou á Praza Vella. O argumento é que están á espera de aprobar o Plan Especial de Ferrol Vello, tendo como cuestión de fondo unha sentenza – de fai tres anos – do Tribunal Supremo que impide a suma de volumes.

O certo é que a casa está gafada. Tras quince anos, incluso indo pola “vía lenta”, é dicir coa intervención da Dirección Xeral de Patrimonio da Xunta, isto tiña que estar resolto. Así que hai que preguntarse se resulta que para algúns é un problema o legado reintegracionista de Don Ricardo. Lembremos como, determinadas institucións do país, aproveitaron a pandemia do 2020 para ocultar a súa figura, facendo unhas Letras Galegas vergoñentas.

https://diariodeferrol.elidealgallego.com/opinion/2026-02-12/a-casa-de-don-ricardo-836280.html

Xohana Torres

As cousas hai que dicilas como son. “As poetas da colección Salnés”, editado por Galaxia, traballo de Patricia Arias Chachero, debe ser considerado un agasallo a Ferrol. Permítenos traer a colación outra vez a Xohana Torres. Ela tan vinculada á nosa cidade que normalmente se lle coñece como a poetisa ferrolá.

Xohana Torres forma parte desta publicación, porque foi a primeira muller que publicou na emblemática Editorial Galaxia (“Do Sulco”, 1957), que celebra agora os seus setenta e cinco anos de existencia.

Xohana foi alumna de Carvalho Calero e será unha ferrolá por sentimento e corazón. Coa súa decisión de ser unha escritora en galego, formará parte de todo ese mundo de resistencia cultural ao uniformismo nacional-católico, machista e desigualitario que supuxo a ditadura.

Patricia Arias di de Xohana Torres que é una poeta diferente, cunha forte personalidade, dunha sólida formación e cunha capacidade estética moi particular. Que vive con autenticidade. E así, comparte espazo con Carme Kruckenberg, Pura Vázquez, Manuela Couto e Anne Marie Morris. As poetas do Salnés. Na súas páxinas tamén atoparemos referencias a persoas, tan achegadas a esta comarca, como Rubia Barcia e Ernesto Guerra da Cal.

https://www.diariodeferrol.com/articulo/opinion/xohana-torres-5298358

Borges, Torrente e máis

Primeiro teño que agradecer que me lean, dicirlles que cando falei de Borges non pretendía facer ningunha traza ideolóxica do autor do Aleph. Limitábame a contar o que me atrae del desde o punto de vista literario e a raíz de varias conversas, que se suscitaron de aquela, dicir que son dos que pensa que as obras – en calquera faceta humana – quedan disociadas da propia personalidade de cada autor. Falar dun creador ou creadora tampouco implica simpatizar coa esta ou aquela ideoloxía, nin xustificar nada.

Debemos queimar a “Divina Comedia” porque Dante era un integrista relixioso? “A democracia en América” pola posición de Tocqueville sobre a escravitude ou polo seu desprezo coa clase traballadora? Debemos culpar a Torrente Ballester por buscar protección ante a represión fascista, ou é moito máis importante a súa obra e a defensa que del fixeron persoas como Carvalho Calero, Álvaro Cunqueiro e Carlos Casares?

Permítanme contarlles que hai pouco puiden recuperar a miña colección das catorce obras de Torrente Ballester. Agora están a carón da súa “Antología de José Antonio” (FE 1940) e de “Gonzalo Torrente Ballester: biografía de un ferrolano” de quen foi profesor meu, José Antonio Ponte Far.

https://www.diariodeferrol.com/articulo/opinion/borges-torrente-e-mais-5050927

Carvalho

Dicir que Carvalho Calero e Ferrol teñen unha relación estreita é obvio, aínda que habería que saber diso fóra do ámbito político – cultural. O 10 de maio tiven ocasión de asistir ao acto da Sociedade Cultural Medulio, organizada na Libraría Galiano. Alí puiden facerme cun magnífico exemplar da súa obra literaria, editada por Biblos e co patrocinio do Parlamento galego.

Estes días chegábame un exemplar editado polo padroado de Rosalía de Castro en 1973 que traía os “Cantares Gallegos”, “Follas Novas” e o “En las orillas del Sar” da nosa matriarca e cun prólogo do propio Carvalho. Sei tamén da boa acollida que tivo o ano pasado, co Día das Letras Galegas dedicado a este ferrolán, do libro de Embora cos seus poemas seleccionados por Dobarro e ilustrados por Calros Silvar. É dicir, afortunadamente, os libros seguen a dar vida á vida das e dos autores, especialmente se teñen algo que aportar.

https://www.diariodeferrol.com/articulo/opinion/carvalho-3766830